Dünya Hareket Et Günü: Sağlık İçin Adım Atmanın Zamanı Geldi!

Neden Hareket Etmeliyiz? Bilim Ne Diyor?

1. Kalp Sağlığını Korur
Düzenli fiziksel aktivite; kalp kasını güçlendirir, kan basıncını dengeler, kötü kolesterolü (LDL) azaltırken iyi kolesterolü (HDL) artırır (2).
Laboratuvar Testleri:
Lipid Profili (Total kolesterol, HDL, LDL, Trigliserid)
Hs-CRP (Yüksek duyarlıklı C-Reaktif Protein): Vücuttaki inflamasyonu gösterir ve egzersiz ile azalır (3).

2. Tip 2 Diyabet Riskini Düşürür
Hareket etmek kas hücrelerinin insüline yanıtını artırır, bu da kan şekeri seviyelerini düzenler (4).
Laboratuvar Testleri:
Açlık Glukozu ve HbA1c
İnsülin ve HOMA-IR: İnsülin direnci değerlendirmesi için kullanılır.

3. Obeziteyle Mücadele Eder
Düşük fiziksel aktivite, yüksek vücut kitle indeksi (BMI) ve bel çevresi ile doğrudan ilişkilidir (5).
Laboratuvar Testleri:
Leptin ve Adiponektin: Yağ dokusu hormonları
Karaciğer Fonksiyon Testleri (ALT, AST): Obezite kaynaklı karaciğer yağlanmasını değerlendirmede kullanılır.

4. Zihinsel Sağlığı Destekler
Egzersiz, serotonin ve endorfin düzeylerini artırarak depresyon ve anksiyeteyi azaltır (6).
Laboratuvar Testleri:
Kortizol: Kronik stresin biyokimyasal göstergesidir.
Vitamin B12 ve Folat: Düşük düzeyleri zihinsel fonksiyonları olumsuz etkileyebilir.

Hareketsizliğin Sağlığa Zararı Bilimsel Olarak Kanıtlandı

Erken Ölüm Riski: Günde 8 saatten fazla oturmak, ölüm riskini %20 oranında artırır (7).
Sarkopeni (Kas Kaybı): Yaşla birlikte hareketsizlik kas erimesine yol açar.
Laboratuvar İzlem: Kreatin Kinaz (CK), Kreatinin, D vitamini düzeyi
Metabolik Sendrom: Yüksek tansiyon, kan şekeri, trigliserid ve abdominal obezite birlikte görülür.
Test Paneli: Açlık glukozu, HDL, Trigliserid, HOMA-IR, hs-CRP

Tıbbi Laboratuvarlar: Hareketin Sağlık Üzerindeki Etkilerini Görünür Kılar

Modern tıpta, fiziksel aktivite düzeylerinin etkilerini kanıta dayalı laboratuvar testleriyle değerlendirmek mümkündür. Bu testler, hem mevcut riskleri saptamak hem de egzersizin sağlığa katkılarını objektif olarak izlemek için kullanılır.

1. Egzersize Özel Sağlık Taramaları
Egzersize başlamadan önce veya düzenli spor yapan bireylerde aşağıdaki parametrelerin izlenmesi önerilir:
Lipid Profili, HbA1c, Açlık Glukozu
Karaciğer ve Böbrek Fonksiyon Testleri (ALT, AST, Üre, Kreatinin)
Kas Enzimleri: CK, Miyoglobin

2. Metabolik Sendrom Erken Tanı Paneli
Trigliserid, HDL Kolesterol, Açlık Glukozu, İnsülin, hs-CRP
HOMA-IR: İnsülin direncinin hesaplanmasında kullanılır (8).

3. Sarkopeni ve Kas Fonksiyonu Takibi
Kreatin Kinaz (CK) ve Miyoglobin: Kas hasarı göstergeleri

4. Vitamin D ve Egzersiz Performansı
D vitamini eksikliği, egzersize adaptasyonu zorlaştırabilir (9).
Test: 25(OH) D3 düzeyi ile eksiklik tespiti yapılabilir.

Adım At, Sağlığını Laboratuvarda Takip Et

Dünya Hareket Et Günü, yalnızca bireylere değil, sağlık profesyonellerine ve laboratuvarlara da sorumluluk yükler. Çünkü hareketin etkilerini görünür kılan, önleyici sağlık yaklaşımının temelidir: Tıbbi Laboratuvar Testleri.

Sağlığınızı izleyin, riski erken saptayın, harekete geçin. Unutmayın: Hareket, en iyi ilaçtır.

Kaynaklar

1. World Health Organization (2020). Guidelines on physical activity and sedentary behaviour.
 https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128

2. Hu, F. B., et al. (2001). Physical activity and risk for cardiovascular events in obese individuals. JAMA, 286(5), 627–634.
 https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/194504

3. Pearson, T. A., et al. (2003). Markers of inflammation and cardiovascular disease: Application to clinical and public health practice. Circulation, 107(3), 499–511.
 https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000052939.59093.45

4. Colberg, S. R., et al. (2016). Exercise and Type 2 Diabetes: The American College of Sports Medicine and the American Diabetes Association joint position statement. Diabetes Care, 39(11), 2065–2079.
 https://doi.org/10.2337/dc16-1728

5. Ekelund, U., et al. (2016). Does physical activity attenuate, or even eliminate, the detrimental association of sitting time with mortality? A harmonised meta-analysis of data from more than 1 million men and women. The Lancet, 388(10051), 1302–1310.
 https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30370-1

6. Mikkelsen, K., et al. (2017). Exercise and mental health. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 13, 2401–2411.
 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29150166/
 Alternatif: https://www.researchgate.net/publication/319591007_Exercise_and_mental_health

7. World Health Organization. Physical activity: Fact sheet.
 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

8. Grundy, S. M., et al. (2005). Diagnosis and management of the metabolic syndrome. Circulation, 112(17), 2735–2752.
 https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.105.169404

9. Bischoff-Ferrari, H. A., et al. (2004). Vitamin D and muscle function. Osteoporosis International, 15(3), 215–222.
 https://link.springer.com/article/10.1007/s00198-003-1490-7
 Alternatif: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11991436/