Besin Alerjilerinin Görülme Sıklığı, Türkiye’de En Yaygın Besin Alerjenleri ve Alerjiye Neden Olan Gıda Türleri

Besin Alerjisi Nedir?

Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bir besin proteinine karşı özgül ve tekrarlayan bir immün yanıt geliştirmesiyle ortaya çıkan klinik bir durumdur. Bu yanıtın en sık görülen tipi IgE aracılı aşırı duyarlılık reaksiyonudur. Bu süreçte mast hücreleri ve bazofiller aktive olur, histamin ve diğer inflamatuvar mediyatörler salınır ve bu da klinik belirtiler geliştirebilir (2,4).

Besin Alerjilerinin Görülme Sıklığı

Epidemiyolojik veriler besin alerjilerinin çocuklarda erişkinlere göre daha sık görüldüğünü göstermektedir. Çocukluk çağında prevalans genellikle %6–8 aralığında iken erişkinlerde bu oran %3–4 civarındadır (2,3).
Türkiye’ye özgü büyük ölçekli epidemiyolojik çalışmalar sınırlı olsa da mevcut klinik veriler ülkemizde de benzer oranların söz konusu olduğunu düşündürmektedir. Özellikle erken çocukluk döneminde besin alerjileri dermatolojik ve gastrointestinal yakınmaların önemli nedenleri arasındadır (5).

Türkiye’de En Yaygın Besin Alerjenleri

Türkiye’de besin alerjenlerinin dağılımı genetik faktörler, çevresel etkenler ve bölgesel beslenme alışkanlıklarıyla ilişkilidir. Klinik gözlemler ve literatür doğrultusunda en sık bildirilen besin alerjenleri şunlardır:

İnek sütü: Özellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde en sık saptanan alerjilerden biridir. Yaşla birlikte tolerans gelişimi gözlenebilir (3).

Yumurta: Çocukluk çağında yaygındır ve olguların önemli bir kısmında okul çağına kadar gerileme eğilimi gösterir (6).

Buğday: IgE aracılı buğday alerjisi, çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığından klinik olarak ayrılmalıdır (3).

Kabuklu yemişler ve yer fıstığı: Genellikle çok düşük dozlarda bile ciddi sistemik reaksiyonlara yol açabilir (1,2).

Balık ve deniz ürünleri: Özellikle erişkin yaşlarda kalıcı alerji yapan besinler arasındadır (2).

(1,2,3,6)

Alerjiye Neden Olan Gıda Türleri

Besin alerjileri yalnızca “büyük alerjenler” ile sınırlı değildir; örneğin sebze ve meyvelerle ilgili IgE aracılı reaksiyonlar da tanımlanmıştır. Ayrıca polen duyarlılığı olan bireylerde görülen polen–besin alerjisi sendromu, çiğ meyve ve sebzelerle ağız ve boğazda kaşıntı, yanma gibi semptomlarla ortaya çıkabilmektedir (4,5).

Klinik Önemi ve Hasta Güvenliği

Besin alerjilerinin klinik spektrumu hafif ürtikerden yaşamı tehdit eden anafilaksiye kadar uzanır. Bu nedenle doğru tanı, hasta eğitimi ve bilimsel kılavuzlara dayalı izlem büyük önem taşır. Tanı sürecinde ayrıntılı hasta öyküsü, deri prick testleri, özgül IgE ölçümleri ve gerektiğinde kontrollü oral besin yükleme testleri birlikte değerlendirilmelidir (7).

Besin alerjileri, toplum sağlığını etkileyen önemli bir klinik sorundur. Türkiye’de en sık süt, yumurta, buğday, kabuklu yemişler, yer fıstığı ve deniz ürünleri ile ilişkilidir. Erken tanı, doğru bilgilendirme ve bilimsel rehberlere dayalı yaklaşım, risklerin yönetimi açısından esastır.

Referanslar 

1. Longo G, Berti I, Burks AW, Krauss B, Barbi E. IgE-mediated food allergy in children. Lancet. 2013;382:1656–1664.
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)60309-8

2. Sicherer SH, Sampson HA. Food allergy. J Allergy Clin Immunol. 2006;117:470–475.
https://doi.org/10.1016/j.jaci.2005.05.048

3. Sicherer SH, Sampson HA. Food allergy. J Allergy Clin Immunol. 2010;125:S116–S125.
https://doi.org/10.1016/j.jaci.2009.08.028

4. Tordesillas L, Berin MC, Sampson HA. Immunology of food allergy. Immunity. 2017;47:32–50.
https://www.cell.com/immunity/fulltext/S1074-7613(17)30287-X

5. Devdas JM, McKie C, Fox AT, Ratageri VH. Food allergy in children: an overview. Indian J Pediatr. 2018;85:369–374.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29147890/

6. Savage JH, Matsui EC, Skripak JM, Wood RA. The natural history of egg allergy. J Allergy Clin Immunol. 2007;120:1413–1417.
https://doi.org/10.1016/j.jaci.2007.09.040

7. Muraro A, Werfel T, Hoffmann-Sommergruber K, et al. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines. Allergy. 2014;69:1008–1025.
https://doi.org/10.1111/all.12429